Bankmedewerker beoordeelt zakelijke financieringsaanvraag met AI-ondersteuning
Algemeen

AI in finance 2026: toepassingen, regels en kansen in Nederland

14 november
DoorMike
Mike

Mike is sinds 2024 de vaste redacteur achter Informatiegidsen Nederland. In die periode schreef hij meer dan 450 artikelen over een breed scala aan onderwerpen — van actueel nieuws en ondernemerschap tot tech, fin…

Bekijk volledige bio

AI in finance is in 2026 geen proef meer. Het is dagelijkse praktijk: volgens KPMG steeg het AI-gebruik binnen financiële functies van 30% in 2024 naar 75% in 2026. Tegelijk voert de AFM het toezicht op, en onder de Europese AI-verordening gelden kredietbeoordeling en verzekeringsprijzen als hoog risico. Voor ondernemers, investeerders en adviseurs is de vraag daarom niet meer “werkt het?”. De vraag is: wie zet het verantwoord in, en wat betekent dat voor mijn krediet, mijn portefeuille en mijn klanten? Wie deze ontwikkelingen volgt via onafhankelijke zakelijke duiding, zoals wij die op Informatiegidsen Nederland publiceren, ziet kansen en risico’s eerder dan de rest van de markt.

Informatiegidsen-nederland
Blijf op de hoogte van AI in finance
Volg zakelijk nieuws en ontwikkelingen over financiën, technologie en overheidsbeleid om veranderingen in de financiële sector beter te begrijpen.

Bezoeken

Kort samengevat

  • Drie op de vier financiële functies gebruiken in 2026 AI, tegen 30% in 2024. Van de finance-leiders ziet 71% opbrengsten die gelijk zijn aan of hoger dan verwacht.
  • Banken zetten AI vooral in voor klantonderzoek en witwasbestrijding (KYC/AML), klantenservice, softwareontwikkeling en operationele processen. Kredietrisico is in opkomst.
  • De AFM noemt bias, black-boxmodellen, AI-washing, ongeschikt chatbotadvies en gelijkgeschakelde handelsmodellen als belangrijkste risico’s.
  • AI voor kredietscores van particulieren en voor prijsstelling bij levens- en zorgverzekeringen valt onder de hoog-risicoregels van de AI-verordening. De bestaande financiële regels blijven gewoon gelden.
  • De verantwoordelijkheid blijft altijd bij de instelling of marktpartij, ook als het model complex is. Menselijke controle is de kern.

Inhoudsopgave

Wat AI in de financiële sector in 2026 betekent

Onder AI in finance valt alle software die zelf patronen herkent, voorspellingen doet of tekst en beslissingen voorbereidt. Dat gebeurt bij banken, verzekeraars, vermogensbeheerders, handelsplatforms en de finance-afdelingen van gewone bedrijven. In 2026 lopen drie lagen door elkaar:

  1. Klassieke machine learning: modellen die op basis van historische data scoren, bijvoorbeeld voor fraude, kredietrisico of de voorspelling van kasstromen.
  2. Generatieve AI: taalmodellen die documenten samenvatten, e-mails opstellen, code schrijven of klantvragen beantwoorden.
  3. Agentic AI: systemen die zelf meerdere stappen na elkaar uitvoeren, zoals gegevens verzamelen en een dossier klaarzetten, waarna een mens beslist.

Wat 2026 anders maakt dan eerdere jaren, zijn de schaal en het toezicht. AI zit niet meer in een innovatielab maar in het kernproces. In haar toezichtagenda voor 2026 vraagt de AFM instellingen om hun AI-toepassingen in kaart te brengen, modelrisicobeheer en datakwaliteit te versterken, beslislogica vast te leggen en incidenten actief te melden. Het signaal is duidelijk: wie AI in een financieel proces gebruikt, moet het kunnen verantwoorden.

Voor de bredere context van betalen, regels en nieuwe spelers in Nederland lees je ons overzicht van de fintechtrends in Nederland 2026.

Waar AI nu al werkt: van bank tot boekhouding

De toepassingen verschillen sterk per type organisatie. Het overzicht hieronder bundelt wat toezichthouders en sectoronderzoek in 2026 beschrijven.

Sector Belangrijkste toepassingen Wat het voor jou betekent
Banken KYC/AML, klantenservice, softwareontwikkeling, operationele processen; in opkomst: kredietrisicobeoordeling Snellere onboarding en kredietaanvragen, maar ook strengere screening op afwijkende transacties
Verzekeraars Risico-inschatting, prijsstelling, claimafhandeling Premies en acceptatie worden fijnmaziger; de AFM bewaakt dat besluiten uitlegbaar zijn
Beleggers en vermogensbeheer Portefeuillebeheer, handelssignalen, tekstanalyse, backtesting van risicomodellen Meer beslissingen op basis van data, maar ook kans op kuddegedrag van modellen
Kapitaalmarkten Pre-trade-analyse, orderuitvoering, post-trade-afwikkeling Snellere uitvoering en lagere afwikkelkosten
Finance-afdelingen van bedrijven Prognoses, rapportage, factuurverwerking, besluitvorming Kortere maandafsluiting en scherpere forecasts

Banken

Volgens het rapport State of AI in Banking 2026 van KPMG Nederland noemen banken vooral toepassingen voor KYC/AML (het verplichte klantonderzoek en de bestrijding van witwassen), klantenservice, softwareontwikkeling en operationele processen. Kredietrisicobeoordeling is in opkomst. Voor een ondernemer betekent dit dat de bank die je zakelijke rekening of financiering beoordeelt, dat steeds vaker met AI-ondersteuning doet. Een medewerker blijft eindverantwoordelijk.

Kapitaalmarkten en beleggen

In haar publieksversie over AI op de kapitaalmarkten beschrijft de AFM drie fasen waarin AI wordt ingezet: de analyse vóór een transactie, de uitvoering van orders en de afwikkeling achteraf. Internationaal ziet de OECD-FSB-rondetafel toepassingen in portefeuillebeheer, handel, risicobeheer, kwantitatieve en tekstuele analyse, handelssignalen en het backtesten van risicomodellen. Voor particuliere beleggers en family offices telt vooral tekstanalyse: modellen die jaarverslagen, nieuws en sentiment sneller verwerken dan een analist alleen.

Drie fasen van AI op kapitaalmarkten

De finance-afdeling van je eigen bedrijf

AI in finance gaat niet alleen over banken. Ook de CFO van een mkb-bedrijf of scale-up gebruikt het voor prognoses, rapportages en scenario’s. Hoe je zo’n traject opzet en wat het kan opleveren, lees je in ons artikel over AI in bedrijven en implementatie. Zoek je leveranciers of specialisten, dan helpt ons overzicht van AI-bedrijven in Nederland.

Wat het oplevert: de cijfers van 2026

In 2026 is de opbrengst van AI in finance voor het eerst breed gemeten. In het wereldwijde KPMG-onderzoek naar AI in finance van mei 2026 kwamen deze cijfers naar voren. De laatste drie gaan over de twaalf maanden voor het onderzoek:

  • 75% van de financiële functies gebruikt AI, tegen 30% in 2024;
  • 71% van de finance-leiders zag opbrengsten die gelijk waren aan of hoger dan verwacht;
  • 70% meldde betere besluiten;
  • 71% besloot sneller;
  • 64% maakte nauwkeurigere prognoses.

Voor de kapitaalmarkten noemt de AFM daarnaast betere inzichten voor beleggers, snellere en efficiëntere orderuitvoering, meer liquiditeit en lagere kosten en administratieve lasten na de transactie.

Een voorbeeld maakt het concreet. Stel dat je finance-team van vijf mensen elke maand drie werkdagen besteedt aan het samenvoegen van cijfers voor de managementrapportage. Neemt AI dat routinewerk over, dan houdt het team tijd over voor de analyse waar het management echt op stuurt: waarom de marge daalt, welke klant laat betaalt, welk scenario de bank wil zien. Het CFA Institute wijst er in 2026 op dat AI routinematig zoek- en opmaakwerk kan overnemen. Professioneel oordeel, het controleren van bronnen en financieel vakmanschap worden juist belangrijker.

Wat dit betekent voor de werkgelegenheid, is een discussie op zich. Wij volgden die in ons stuk over banken, AI en banen.

Wat het oplevert: de cijfers van 2026

De risico’s waar de AFM op let

Juist omdat AI zo snel groeit, geeft de AFM scherp aan waar het mis kan gaan. Wie investeert, leent of adviseert, kent deze punten het best.

  • Bias en uitsluiting. In Trendzicht 2026 waarschuwt de AFM dat AI-besluiten bij kredietverlening en verzekeringen kunnen leiden tot uitsluiting of discriminatie. Oorzaken zijn bias, onvolledige data of verkeerde beslisregels.
  • Black-boxmodellen. Modellen waarvan niemand precies kan uitleggen hoe ze tot een uitkomst komen.
  • AI-washing. Partijen die beweren AI te gebruiken, of meer AI dan ze echt doen, om beleggers of klanten te trekken.
  • Ongeschikt beleggingsadvies door chatbots. Een chatbot die een product aanraadt dat niet bij jouw situatie past.
  • Manipulatief handelsgedrag door algoritmen.
  • Gecorreleerd gedrag. Volgens de AFM kunnen vergelijkbare handelsmodellen die dezelfde data gebruiken dezelfde kant op bewegen. Zo ontstaan feedbacklussen die marktschokken versterken.

Daarnaast verbindt de AFM AI direct met cyberweerbaarheid en financiële criminaliteit. Instellingen moeten niet alleen hun modellen beheersen, maar ook hun eigen en uitbestede ICT-keten weerbaar maken. Voor een investeerder is AI-washing het meest praktische aandachtspunt: vraag een fintech of fonds naar concrete toepassingen, data en resultaten, niet naar het label.

De regels: AI-verordening, DORA en de Wft

Wie AI in een financieel proces gebruikt, krijgt in 2026 met drie lagen regels tegelijk te maken. In haar reactie op de uitvoeringswet AI-verordening stelt de AFM dat AI verantwoord, beheerst en transparant moet worden ingezet en dat bestaande regels volledig blijven gelden. AI verandert dus niets aan de toepassing van de Wet op het financieel toezicht (Wft), de Nederlandse hoofdwet voor financiële dienstverlening.

Regel Wat het inhoudt Sinds wanneer
AI-verordening: AI-geletterdheid Organisaties zorgen dat medewerkers die met AI werken genoeg kennis hebben 2 februari 2025
AI-verordening: transparantie Klanten moeten weten dat ze met AI te maken hebben, bijvoorbeeld bij een chatbot 2 augustus 2026
AI-verordening: hoog risico Strenge eisen aan onder meer kredietscores van particulieren en prijsstelling bij levens- en zorgverzekeringen Gefaseerd, volg de officiële tijdlijn
DORA ICT-risicobeheer, incidentmelding, weerbaarheidstests en beheersing van externe ICT-leveranciers 17 januari 2025
Wft Zorgplicht, passend advies en integere bedrijfsvoering, ook bij AI Doorlopend

De data voor AI-geletterdheid en transparantie komen uit de uitleg over de AI Act en kredietbeoordeling. Diezelfde uitleg rekent twee soorten AI tot hoog risico: AI die de kredietwaardigheid of kredietscore van particulieren bepaalt, en AI voor risico-inschatting en prijsstelling bij levens- en zorgverzekeringen. Fraudedetectie valt uitdrukkelijk buiten die kredietcategorie. DORA is de Europese verordening voor digitale operationele weerbaarheid. Volgens het evaluatiekader voor AI onder de Wft geldt die sinds 17 januari 2025.

Het toezicht in Nederland is gedeeld. De AFM meldt dat zij en De Nederlandsche Bank (DNB, de toezichthouder op de financiële gezondheid van instellingen) nauw moeten samenwerken. Als voorwaarden voor goed toezicht noemt de AFM capaciteit, gegevensdeling, vertrouwelijkheid en duidelijke afspraken over wat wordt gepubliceerd. De Europese planning van de hoog-risicoregels ligt nog niet vast. Controleer daarom de actuele data bij de AFM of de Rijksoverheid voordat je een project plant. Twijfel je of je toepassing onder hoog risico valt, leg dat dan voor aan je compliance officer of aan een jurist die de AI-verordening kent.

Wat je als organisatie nu regelt

Wil een financiële instelling, fintech of finance-afdeling AI verder inzetten? Uit de AFM-agenda en het sectoronderzoek volgt een vaste volgorde.

  1. Breng je AI-toepassingen in kaart. Leg elk model en elke tool vast in een register, ook de AI-assistenten die medewerkers op eigen initiatief gebruiken. Het gaat vaak mis bij “schaduw-AI”: tools die niemand heeft geregistreerd.
  2. Bepaal het risiconiveau. Gaat een toepassing over kredietbeoordeling of verzekeringsprijzen voor particulieren, dan gelden de hoog-risico-eisen. Fraudedetectie valt daar volgens de genoemde uitleg niet onder.
  3. Verbeter de datakwaliteit. KPMG noemt datakwaliteit een blijvende rem. Oude systemen, versnipperde data, weinig standaardisatie en een tekort aan AI-vaardigheden houden opschaling tegen.
  4. Leg de beslislogica vast. Voor de AFM is uitlegbaarheid een vorm van consumentenbescherming: een klant moet kunnen begrijpen waarom krediet of een verzekering wordt geweigerd of waarom een premie stijgt.
  5. Houd een mens in de lus. Volgens de AFM blijft de marktpartij verantwoordelijk, ook als een model complex of ondoorzichtig is.
  6. Regel incidentmelding en het beheer van je ICT-keten. Koppel AI-incidenten aan je DORA-processen, inclusief externe leveranciers.
  7. Investeer in mensen. AI-geletterdheid is sinds februari 2025 verplicht. KPMG noemt data, mensen en technologie de drie pijlers om op te schalen.

Wat dit betekent voor ondernemers, investeerders en adviseurs

Ondernemers en zzp’ers krijgen te maken met kredietbeoordeling die door AI wordt gestuurd. Zorg dat je administratie op orde en digitaal beschikbaar is: een model werkt met de data die je aanlevert. Wordt een aanvraag afgewezen, dan mag je vragen waarom. Uitlegbaarheid is precies waar de AFM op stuurt.

Investeerders en aandeelhouders zien AI als groeimotor van fintech en als risico in de portefeuille. Let op AI-washing in pitchdecks en jaarverslagen, en op hoe goed een bedrijf zijn data en governance op orde heeft. Wil je in AI-startups investeren, dan vind je context in ons stuk over 30 miljard aan investeringen in Europese AI-startups.

Zakelijke adviseurs en accountants gaan minder verwerken en meer beoordelen. Het CFA Institute ziet de vraag naar menselijk oordeel juist groeien. Wie dat vakmanschap zichtbaar maakt, onderscheidt zich.

Beleidsmakers en ambtenaren volgen vooral de samenwerking tussen AFM en DNB en de Nederlandse uitvoeringswet, die bepaalt hoe het toezicht in de praktijk wordt ingericht.

Ons perspectief

AI in finance wordt in 2026 bepaald door twee bewegingen tegelijk: de techniek versnelt en het toezicht wordt concreter. Wie alleen de techniek volgt, mist de regels. Wie alleen de regels leest, mist de kansen.

Daarom kiezen wij bij Informatiegidsen Nederland voor duiding die beide verbindt. Wat betekent een AFM-agenda voor de kredietaanvraag van een ondernemer? Wat zegt een KPMG-cijfer over de concurrentiepositie van een finance-team? Welke Nederlandse AI-bedrijven bouwen de oplossingen? Ondernemers, investeerders en professionals willen geen hype, maar context waarmee ze een beslissing kunnen nemen.

Voor aanbieders in deze markt geldt hetzelfde. Een fintech, adviesbureau of AI-specialist die verantwoorde AI levert, moet dat kunnen uitleggen aan precies dit publiek. Een goed onderbouwd expertartikel of bedrijfsprofiel in een zakelijke en financiële omgeving doet dat beter dan een losse vermelding op een directorysite.

Mike

Zichtbaar worden als specialist in AI en finance

Bouw je AI-oplossingen voor banken, verzekeraars of finance-teams, of adviseer je over de AI-verordening en DORA? Dan zoekt je doelgroep precies de informatie uit dit artikel. Op Informatiegidsen Nederland publiceer je een bedrijfsprofiel, expertartikel, branded content of featured plaatsing binnen onze zakelijke en financiële rubrieken. Elke publicatie wordt redactioneel getoetst en verspreid via onze nieuwsbrief en sociale kanalen.

Informatiegidsen-nederland

Bekijk de mogelijkheden en meld je organisatie aan, of lees eerst wat een betaald bedrijfsprofiel oplevert.

Veelgestelde vragen

Hoeveel financiële organisaties gebruiken AI in 2026?

Volgens wereldwijd onderzoek van KPMG uit mei 2026 gebruikt 75% van de financiële functies AI, tegen 30% in 2024. Banken zetten het vooral in voor KYC/AML, klantenservice en operationele processen. Kredietrisicobeoordeling is in opkomst.

Mag AI worden gebruikt voor kredietbeoordeling?

Ja, maar AI die de kredietwaardigheid of kredietscore van particulieren bepaalt, valt onder de hoog-risicoregels van de AI-verordening. Daarbij horen strenge eisen aan data, documentatie, transparantie en menselijk toezicht. De zorgplicht en andere Wft-regels blijven daarnaast gewoon gelden.

Wie houdt in Nederland toezicht op AI in de financiële sector?

De AFM en DNB delen het toezicht en moeten volgens de AFM nauw samenwerken. De AFM richt zich op gedrag, transparantie en consumentenbescherming. Hoe de taken onder de AI-verordening precies worden verdeeld, regelt de Nederlandse uitvoeringswet.

Wat is AI-washing?

AI-washing is het overdrijven of verzinnen van AI-gebruik om klanten of beleggers te trekken. De AFM noemt het als risico op de kapitaalmarkten. Vraag daarom altijd naar concrete toepassingen, de gebruikte data en aantoonbare resultaten.

Neemt AI het werk van financiële professionals over?

AI neemt vooral routinewerk over: gegevens verzamelen, verwerken en presenteren. Het CFA Institute benadrukt dat professioneel oordeel, het controleren van bronnen en financieel vakmanschap nodig blijven. De rol verschuift van verwerken naar beoordelen en adviseren.

Bronnen

Aanbevelingen

Relevante artikelen

Bekijk meer