Belasting erfenis in Nederland: gids voor 2026

TL;DR:

• Erfbelasting wordt in Nederland geheven op het deel van de nalatenschap dat erfgenamen ontvangen, afhankelijk van hun relatie en vrijstellingen. In 2026 geldt voor partners een vrijstelling van € 828.035 en voor andere erfgenamen tot € 26.230, met tarieven variërend van 10% tot 40%. Tijdige planning, zoals schenken en het opstellen van een testamente, kan de belastingdruk aanzienlijk verlagen en voorkomt verrassingen bij de aangifte.

Belasting erfenis, officieel erfbelasting genoemd, is de directe belasting die de Belastingdienst heft op het deel van een nalatenschap dat u als erfgenaam ontvangt. De hoogte hangt af van uw relatie tot de overledene, de omvang van uw erfdeel en de vrijstelling die op u van toepassing is. Partners betalen aanzienlijk minder dan verre familieleden of derden. Wie de regels kent, betaalt niet meer dan wettelijk verplicht. Deze gids geeft u de actuele 2026-tarieven, vrijstellingen, aangiftetermijnen en concrete bespaartips.

Welke vrijstellingen gelden voor belasting op erfenis?

De vrijstelling is het bedrag dat u belastingvrij mag ontvangen voordat erfbelasting verschuldigd is. In 2026 gelden de volgende vrijstellingen per categorie:

De partnervrijstelling van € 828.035 is zo hoog dat de meeste partners in de praktijk geen of nauwelijks erfbelasting betalen. Kinderen en kleinkinderen profiteren van een vrijstelling van € 26.230 per persoon, wat bij grotere nalatenschappen al snel onvoldoende is. Overige erfgenamen, zoals neven, nichten of vrienden, hebben slechts recht op € 2.769 vrijstelling en betalen daarboven direct het hoge tarief.

Een bijzondere categorie is het gehandicapte kind. De verhoogde vrijstelling van € 78.671 geldt voor kinderen die door een ziekte of handicap duurzaam niet in staat zijn om zelf in hun levensonderhoud te voorzien. Dit is een specifieke wettelijke definitie en niet automatisch van toepassing.

Samenwoners zonder notarieel samenlevingscontract vallen buiten de partnervrijstelling. Zij worden behandeld als overige erfgenamen en betalen daardoor de laagste vrijstelling gecombineerd met het hoogste tarief. Dit is een van de meest kostbare misverstanden die Informatiegidsen-nederland in de praktijk tegenkomt.

Pro-tip: Woont u samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap? Laat een notarieel samenlevingscontract opstellen. Zonder dit contract mist u de partnervrijstelling van € 828.035 volledig.

Hoe wordt erfbelasting berekend met tarieven en schijven?

De berekening van erfbelasting volgt een vaste volgorde. Wie deze stappen kent, voorkomt verrassingen bij de aanslag.

1. Bepaal de bruto nalatenschap. Tel alle bezittingen op: banktegoeden, onroerend goed, aandelen, auto’s en overige roerende zaken. De waarde van onroerend goed en aandelen vergroot de belastbare basis aanzienlijk, wat erfgenamen regelmatig onderschatten.
2. Trek schulden en aftrekbare kosten af. Schulden die op de datum van overlijden bestonden en uitvaartkosten zijn aftrekbaar. Zo ontstaat de netto nalatenschap.
3. Verdeel de netto nalatenschap over de erfgenamen. Elke erfgenaam ontvangt zijn individuele erfdeel op basis van testament of wettelijke verdeling.
4. Trek de persoonlijke vrijstelling af. Van het individuele erfdeel trekt u de vrijstelling af die op uw categorie van toepassing is.
5. Pas de tariefschijven toe. Over het belastbare bedrag berekent u de erfbelasting op basis van de schijven.

De tariefschijven in 2026 zien er als volgt uit:

Een concreet voorbeeld maakt dit helder. Stel dat u als kind € 100.000 erft. Na aftrek van de vrijstelling van € 26.230 resteert een belastbaar bedrag van € 73.770. Hierover betaalt u 10%, wat neerkomt op € 7.377 erfbelasting. Had u als vriend hetzelfde bedrag geërfd, dan betaalt u na aftrek van slechts € 2.769 vrijstelling over € 97.231 een tarief van 30%, ofwel € 29.169.

Een veelgemaakte fout is dat erfgenamen de belasting berekenen over de totale nalatenschap. De erfbelasting wordt berekend op basis van wat u individueel ontvangt, niet over het totaal. Dit betekent dat een grote nalatenschap verdeeld over meerdere kinderen per kind een lager belastbaar bedrag oplevert.

Pro-tip: Heeft u een nalatenschap met onroerend goed? Laat de WOZ-waarde of taxatiewaarde tijdig vaststellen. Een te hoge waardering verhoogt uw belastbare basis onnodig.

Wanneer en hoe doet u aangifte erfbelasting?

De aangifte erfbelasting kent strikte wettelijke termijnen. Wie deze mist, riskeert boetes en belastingrente.

De aangifte moet binnen 8 maanden na de datum van overlijden worden ingediend bij de Belastingdienst. Na ontvangst van de aanslag heeft u twee maanden de tijd om te betalen. Bij een nalatenschap met meerdere erfgenamen dient doorgaans één aangifte te worden ingediend namens alle erfgenamen, maar elke erfgenaam ontvangt een eigen aanslag.

Wat u moet weten over de aangifte en betaling:

• De aangifte verloopt via het online portaal van de Belastingdienst of via een notaris of belastingadviseur.
• Kunt u de termijn van 8 maanden niet halen? Vraag tijdig uitstel aan bij de Belastingdienst. Dit is mogelijk en wordt bij een gemotiveerd verzoek vaak toegekend.
• Bij te late aangifte legt de Belastingdienst een verzuimboete op. De hoogte hangt af van de mate van overschrijding en de omstandigheden.
• Kunt u de aanslag niet in één keer betalen? Vraag een betalingsregeling aan. De Belastingdienst biedt hiervoor mogelijkheden, maar belastingrente loopt wel door.
• Bij een nalatenschap met illiquide bezittingen zoals een woning kan de betaling van erfbelasting een cashflowprobleem veroorzaken. Plan dit tijdig.

De wettelijke verdeling die geldt bij overlijden zonder testament leidt er in veel gevallen toe dat kinderen direct erfbelasting verschuldigd zijn, terwijl de nalatenschap pas later beschikbaar komt. Dit is een praktisch probleem dat met een goed testament kan worden voorkomen.

Welke kosten zijn aftrekbaar van de erfenis?

Niet alle kosten die u als erfgenaam maakt, verlagen de belastbare erfenis. Het onderscheid is wettelijk vastgelegd en wijkt af van wat veel erfgenamen verwachten.

Aftrekbare kosten:

• Schulden van de overledene op de datum van overlijden, zoals een hypotheek, persoonlijke leningen of openstaande rekeningen.
• Uitvaartkosten, voor zover deze redelijk zijn in verhouding tot de nalatenschap.
• Belastingschulden van de overledene die nog openstonden bij overlijden.

Niet-aftrekbare kosten:

• Kosten van de executeur voor het afwikkelen van de nalatenschap.
• Notariskosten voor de verklaring van erfrecht of het opstellen van akten.
• Juridische kosten voor begeleiding van de erfafwikkeling.

Veel erfgenamen gaan ervan uit dat notaris- en juridische kosten aftrekbaar zijn, omdat deze direct verband houden met de erfenis. Dat is een veelgemaakte vergissing. De Belastingdienst staat deze aftrek niet toe, wat tot onaangename verrassingen leidt bij de definitieve berekening.

Pro-tip: Bewaar alle rekeningen van uitvaartkosten zorgvuldig. Dit zijn de enige afwikkelingskosten die u mag aftrekken. Leg ook alle schulden van de overledene vast met schriftelijk bewijs voor de aangifte.

Een praktisch voorbeeld: een nalatenschap van € 300.000 met een hypotheekschuld van € 80.000 en uitvaartkosten van € 8.000 levert een netto nalatenschap op van € 212.000. Notariskosten van € 3.000 verlagen dit bedrag niet verder. De belastbare basis voor elk erfdeel wordt berekend vanuit die € 212.000.

Welke strategieën verlagen erfbelasting legaal?

Erfbelasting is grotendeels een kwestie van planning. Wie tijdig handelt, kan de belastingdruk aanzienlijk verlagen zonder de wet te overtreden.

Schenken tijdens het leven is de meest directe methode. De jaarlijkse schenkingsvrijstelling voor kinderen bedraagt in 2026 een substantieel bedrag, en elke schenking die u tijdens uw leven doet, verlaagt de nalatenschap en daarmee de erfbelasting. Schenken en testamentaire instrumenten zoals het opvullegaat kunnen de erfbelasting aanzienlijk verlagen.

Concrete strategieën voor belastingbesparing:

• Jaarlijkse schenkingen benutten. Schenk elk jaar het vrijgestelde bedrag aan uw kinderen of kleinkinderen. Over een periode van tien jaar bouwt dit een aanzienlijke belastingvrije overdracht op.
• Kleinkindlegaat opnemen in testament. Door kleinkinderen direct te laten erven, benut u hun vrijstelling van € 26.230 per kleinkind. Zonder legaat erven kleinkinderen niets direct en gaat de vrijstelling verloren.
• Opvullegaat voor de langstlevende partner. Dit testamentaire instrument vult de nalatenschap van de langstlevende partner aan tot de maximale partnervrijstelling, zodat geen erfbelasting wordt betaald bij het eerste overlijden.
• Geregistreerd partnerschap of huwelijk. Voor samenwoners die de partnervrijstelling willen benutten, is een geregistreerd partnerschap of huwelijk de enige weg. Een samenlevingscontract alleen is niet voldoende voor de volledige vrijstelling.
• Professionele advisering. Een notaris of fiscaal adviseur kan een testament opstellen dat is afgestemd op uw specifieke situatie en vermogenspositie.

Experts benadrukken dat erfbelasting vaak onnodig hoog lijkt door slechte planning. Schenking en testamentaire clausules verminderen de belastingdruk significant. Wie pas na het overlijden nadenkt over belastingoptimalisatie, heeft de meeste mogelijkheden al laten liggen.

Pro-tip: Laat uw testament elke vijf jaar beoordelen door een notaris. Vrijstellingsbedragen en tarieven wijzigen jaarlijks, en een verouderd testament kan onbedoeld leiden tot hogere erfbelasting voor uw nabestaanden.

Belangrijkste inzichten

Erfbelasting in Nederland wordt berekend op individuele erfdelen na aftrek van persoonlijke vrijstellingen, waarbij de relatie tot de overledene zowel de vrijstelling als het tarief bepaalt.

Wat ik na jaren adviseren heb geleerd over erfbelasting

De grootste misvatting die ik keer op keer tegenkom, is dat erfgenamen denken dat de erfbelasting wordt berekend over de totale nalatenschap. Dat is niet zo. De belasting wordt geheven op wat u individueel ontvangt, na aftrek van uw persoonlijke vrijstelling. Dit verschil kan tienduizenden euro’s schelen in de berekening.

Wat mij ook opvalt, is hoe vaak mensen de impact van illiquide bezittingen onderschatten. Een woning in een nalatenschap klinkt als een zegen, maar als de erfbelasting contant betaald moet worden terwijl het geld vastzit in stenen, ontstaat er een acuut liquiditeitsprobleem. Velen onderschatten de impact van onroerend goed op de erfbelasting, wat tot onverwachte extra kosten leidt. Ik adviseer altijd om dit scenario vooraf door te rekenen.

Het meest waardevolle advies dat ik kan geven: begin met plannen terwijl u nog de keuze heeft. Een testament met een opvullegaat en kleinkindlegaat kost een paar honderd euro bij de notaris en kan de erfbelasting voor uw nabestaanden met tienduizenden euro’s verlagen. Dat is een van de beste financiële beslissingen die u kunt nemen. Wie wacht tot na het overlijden, heeft geen opties meer.

— Mike

Blijf op de hoogte van erfbelasting en fiscale regelgeving

Erfbelasting en de bijbehorende vrijstellingen veranderen jaarlijks. Wie de actuele belastingregels niet bijhoudt, riskeert een verouderd testament of een gemiste vrijstelling. Informatiegidsen-nederland publiceert regelmatig updates over fiscale ontwikkelingen, nieuwe tarieven en wijzigingen in de Nederlandse erfbelasting. Of u nu erfgenaam bent die een aangifte voorbereidt, of adviseur die klanten begeleidt bij nalatenschappen: op de homepage van Informatiegidsen-nederland vindt u actueel nieuws over belasting, economie en regelgeving in Nederland. Zo bent u altijd voorbereid op wat er verandert.

FAQ

Hoeveel erfbelasting betaal ik als kind?

Als kind betaalt u in 2026 geen erfbelasting over de eerste € 26.230 van uw erfdeel. Over het meerdere betaalt u 10% tot € 158.669 en 20% daarboven.

Moet ik altijd aangifte erfbelasting doen?

U bent verplicht aangifte te doen als uw erfdeel de vrijstelling overschrijdt. De aangifte moet binnen 8 maanden na het overlijden worden ingediend bij de Belastingdienst.

Wat is het verschil tussen erfbelasting en schenkbelasting?

Erfbelasting wordt geheven bij overlijden over ontvangen nalatenschappen. Schenkbelasting geldt bij schenkingen tijdens het leven. Beide belastingen kennen vergelijkbare vrijstellingen en tarieven, maar gelden op verschillende momenten.

Kan ik erfbelasting vermijden door te schenken?

Schenken tijdens het leven verlaagt de nalatenschap en daarmee de erfbelasting. Jaarlijkse schenkingen binnen de vrijstelling zijn belastingvrij en verminderen de toekomstige erfbelasting structureel.

Zijn notariskosten aftrekbaar van de erfbelasting?

Notariskosten en juridische kosten zijn niet aftrekbaar voor de erfbelasting. Alleen schulden van de overledene en uitvaartkosten verlagen de belastbare nalatenschap.

Aanbeveling

• Lijst fiscale voordelen 2026: complete gids voor ondernemers
• Nieuwe belastingregels van 2025